Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów

Kierownik: prof. dr hab. n. med. Witold Antoni Zatoński

Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów jest jednym z zakładów naukowych Centrum Onkologii - Instytutu w Warszawie. Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów prowadzi badania naukowe, działalność oświatową i profilaktyczną w dziedzinie epidemiologii nowotworów złośliwych w Polsce i w regionie Europy Środkowej. Organizuje i nadzoruje rejestrację nowotworów złośliwych w Polsce. Prowadzi też badania w dziedzinie epidemiologii opisowej i analitycznej, także we współpracy z innymi instytucjami naukowymi w Polsce i na świecie.

Na podstawie koordynowanego przez Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Krajowego Rejestru Nowotworów oraz prowadzonych krajowych i międzynarodowych badań epidemiologicznych. Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów opracowuje i publikuje roczne raporty o zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe w Polsce, a także analizy dotyczące zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe wśród emigrantów polskich w różnych krajach. Inną dziedzinę stanowi wizualizacja przestrzennego występowania nowotworów złośliwych w Polsce i w Europie Środkowej. Opracowywane są i publikowane prace w zakresie epidemiologii analitycznej, dotyczące badań nad czynnikami ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe szczególnie jamy ustnej, krtani, trzustki, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, żołądka, płuca, jajnika, piersi. Od 1994 roku Zakład pełni rolę Ośrodka Współpracującego ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO Collaborating Centre) w dziedzinie planowania i implementacji działań WHO na rzecz „Europy wolnej od tytoniu”, którego głównym celem jest zmniejszenie zagrożenia zdrowia paleniem tytoniu w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Na początku lat 80. Zakład zainicjował ogólnopolskie badania nad postawami wobec palenia tytoniu w Polsce, a także populacyjne badania nad skutkami zdrowotnymi inhalacji dymu tytoniowego, w szczególności w zakresie zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe. W tym okresie, we współpracy z laboratoriami w USA, Finlandii i Niemczech, zostały zainicjowane niezależne badania nad zawartością substancji toksycznych, w tym rakotwórczych, w dymie tytoniowym sprzedawanych w Polsce papierosów. Badania te przyczyniły się do opracowania na początku lat 90. długofalowej polityki normatywnej w tej dziedzinie i do stopniowego zmniejszenia zawartości substancji smolistych i nikotyny w polskich papierosach, do poziomu porównywalnego w krajach Unii Europejskiej. Od połowy lat 80. pracownicy Zakładu uczestniczyli w pracach eksperckich i legislacyjnych, które przyczyniły się do uchwalenia w 1995 r. przez Sejm RP. Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz jej nowelizacji w 1999 r. Od początku lat 90. Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów we współpracy z Ministerstwem Zdrowia jest koordynatorem programu profilaktyki chorób odtytoniowych w Polsce, który od 1999 r. ma status ogólnopolskiego programu rządowego. Od połowy lat 90. Zakład przygotowuje i realizuje Program Monitoringu Narodowego Programu Zdrowia w ramach celu operacyjnego nr 3 "Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu".

Od 1992 r Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów realizuje cel zmniejszenia zachorowań na nowotwory złośliwe poprzez interwencje populacyjne, prowadzące w szczególności do zmniejszenia częstości palenia tytoniu i racjonalnych zmian w sposobie odżywiania Polaków. Do najważniejszych, ogólnopolskich kampanii zdrowotnych, ograniczających skutki palenia, należy Światowy Dzień Bez Tytoniu (organizowany corocznie od 1989 r. we współpracy z Fundacją „Promocja Zdrowia”) oraz akcja "Rzuć palenie razem z nami" (organizowana corocznie od 1992 r.). Dwie główne interwencje populacyjne, promujące od połowy lat 90. zdrowy sposób odżywiania, to kampanie ,,5 razy dziennie warzywa i owoce" oraz Program Edukacji Tłuszczowej. Jak wskazują badania epidemiologiczne, działanie te przyczyniły się zarówno do pozytywnych zmian w postawach zdrowotnych Polaków, jak i miały wymierny wpływ na poprawę zdrowia społeczeństwa polskiego, w tym na zmniejszenie zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe. Publikowane są liczne materiały oświatowe, popularyzujące ideę zdrowego stylu życia i promocji zdrowia.

Działalność naukowa Zakładu ma wymiar międzynarodowy. Pod tym względem Zakład jest wiodącą jednostką Centrum Onkologii. W ramach grantów międzynarodowych Zakład prowadzi szereg prac badawczych i badawczo-interwencyjnych, dotyczących zarówno epidemiologii nowotworów złośliwych, jak i przyczyn przedwczesnej umieralności Polaków. Wyniki prac Zakładu zostały opublikowane w najpoważniejszych polskich i zagranicznych czasopismach naukowych oraz w wielu, wydanych w Polsce i zagranicą monografiach naukowych. Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Prowadzi też stałą współpracę w zakresie badań naukowych i ich implementacji w zakresie zdrowia z International Agency for Research on Cancer (WHO – Lyon), National Cancer Institute (Bethesda, USA), Center for Diseases Control and Prevention (Atlanta, USA), Uniwersytetem w Oxfordzie.